Te veel ambtenaren? Ja en nee.

Als het gaat om vermogensbelasting en box 3 hoor je ter rechterzijde steeds ‘Nederland geeft veel te veel uit aan ambtenaren.’ Als ze geld nodig hebben, laat ze zelf eerst maar eens bezuinigen.

Ik was benieuwd of Nederland écht zo belachelijk veel uitgeeft aan het eigen functioneren. Daarom heb ik (nou ja... Claude deed het echte werk) het even nagezocht. Eurostat, CBS, BZK. Twee vragen. Hoe groot is ons apparaat vergeleken met de rest van de EU? En hoe hard groeit het?

1. Hoe groot? Kleiner dan je denkt.

Nederland8,7%
EU-27 gemiddeld10,2%
Rang NL (1 = hoogst)25 van 27
NederlandEU-27 gemiddeldeOverige lidstaten

Eurostat, 2024. Gewerkte uren corrigeren voor deeltijd en benaderen dus fte.

Op loonkosten staan we 25e van de 27. Alleen Duitsland en Ierland geven relatief minder uit. Het eigenlijke ambtelijk apparaat, het algemeen bestuur, kost ons 0,9% van het bbp. Het EU-gemiddelde: 1,4%.

Tel je gewerkte uren in plaats van euro’s? Dan zitten we keurig in het midden. Pas als je onderwijs en zorg meetelt, schieten we erboven uit. Maar die zorg is in Nederland grotendeels privaat. Ambtenarij is dat niet.

2. Hoe snel? Dat is een ander verhaal.

Fte rijk, 2017 tot 2025+45%
Fte beleid, 2018 tot 2024+61%
Externe inhuur rijk10% → 13%2018 → 2025, piek 15,4%

Rijksambtenaren in fte (CAO Rijk). Voor 2019 tot 2021 zijn geen totalen gepubliceerd in de geraadpleegde bronnen.

In 2017 werkten er 110.649 fte bij het rijk. In 2025: 160.016. Bijna de helft erbij, in acht jaar.

Het CBS telt anders, maar komt op hetzelfde uit: de rijksoverheid groeide tussen 2018 en 2024 met 30%. Banen bij de overheid? Plus 18% in vijf jaar. In de rest van de economie: plus 9%.

En wie groeide het hardst? Beleid. Van 11.715 fte in 2018 naar 18.912 eind 2024. Plus 61%. De uitvoering is met ruim 70% nog altijd het grootste deel, maar die groeide trager.

3. Van middenmoot naar net erboven

NederlandEU-27 (stippellijn)

Openbaar bestuur en defensie (NACE O) als % van alle gewerkte uren. Eurostat.

In 2018 zaten we precies op het EU-gemiddelde. Sindsdien lopen we weg. De EU blijft vlak, Nederland stijgt.

Ook de loonkosten lopen op: van 8,3% naar 8,9% van het bbp. Nog altijd onder de 10,3% van de EU. Maar het gat wordt kleiner.

Kortom. Te groot? Nee. In Europa zijn we middenmoot, op sommige punten zelfs zuinig.

Te snel gegroeid? Ja. Groningen en het toeslagenherstel verklaren een deel. Maar waarom groeide beleid harder dan uitvoering? Dat staat nergens. Ook niet in de jaarrapportage van het rijk zelf.

Voor de scherpslijpers

Kritiek van rechts? Kritiek op de omvang van het ambtenarencorps en de kosten daarvan is niet terecht. We behoren tot de zuiniger landen van Europa op dat gebied. Wél kun je kritiek hebben op de snelle groei van de kosten in de afgelopen acht jaar. Maar dat kun je de huidige regering moeilijk kwalijk nemen, want in het laatste decennium (en het decennium daarvoor) waren toch echt centrumrechtse tot zéér rechtse partijen aan de macht.

Bronnen: Eurostat gov_10a_main, Eurostat gov_10a_exp (COFOG), Eurostat nama_10_a64_e, CBS: Meer mensen in dienst bij de overheid, UWV: Overheid in beeld 2026, Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2025, Kamerbrief JBR 2024, Kamerbrief rijksdienst, 3 oktober 2025, Kamervragen fte per werksoort.

Krek. Copy & Concept · krek.nl